nieuws 01 – Pleidooi karakteristiek en open Texels Landschap

Aan de gemeenteraad van Texel.

De aantrekkelijkheid van het buitengebied van Texel berust voor een belangrijk deel
op een afwisseling van overwegend fraaie, sterk verschillende landschappen op
een betrekkelijk kleine oppervlakte. Dit buitengebied is in hoofdzaak te
onderscheiden in natuurlandschap dat voornamelijk bestaat uit strand, bos en
duin met de daarin opgenomen beschermde natuurgebieden en het cultuurlandschap dat grotendeels agrarisch in gebruik is. De belevingswaarde en de
belevingsmogelijkheden van het natuurlandschap zijn de afgelopen decennia alleen
maar toegenomen dank zij maatregelen die waren gericht op behoud, herstel en
toegankelijkheid voor een breed publiek. Het toeristische en dus economische
belang daarvan staat buiten kijf al wordt wel eens vergeten dat deze
aantrekkelijkheid ook bijdraagt aan het welzijn van de Texelaars zelf.

Waar wij kritische aandacht voor willen vragen is het in particuliere handen zijnde
agrarische buitengebied, dus het cultuurlandschap. Meer dan over het algemeen
wordt beseft dragen ook goed onderhouden, in productie zijnde agrarische
terreinen en gebouwen bij aan de totale aantrekkelijkheid van Texel, in het
bijzonder voor wandelaars en fietsers. Mensen kijken graag naar vogels en
bloemen, maar ook naar vee, oogstwerkzaamheden en andere agrarische activiteit.
Dat geldt niet alleen voor de oude delen van het eiland, maar ook de daarmee
contrasterende weidse en rechtlijnige jonge polders. Dit gebied is minder uniek,
maar onderscheidt zich van het meeste andere platteland van Nederland door de
afwezigheid van snelwegen, spoorwegen, hoogspanningskabels, lichtmastwouden,
windturbines, broeikassen, fabriekschoorstenen en reclamemasten. Ook dit voor de
eigen inwoners ‘gewone’ gebied draagt bij aan de belevingswaarde van het eiland
als geheel en verdient tegen aantastingen te worden beschermd.

Waar wij aandacht voor vragen is dat juist dit landschap op tal van plaatsen is
aangetast door bouwvallen, onnodige rommel, karakterloze
erfafscheidingen/hekken, overdadige lichtmasten verkeers- en reclameborden en
niet passende gebouwen en bouwwerken. Zorgen maken wij ons ook over de
mogelijkheden die het huidige bestemmingsplan biedt om juist in dit terrein
nieuwe bebouwing te stichten, strijdig met de concentratiegedachte, waardoor de
openheid verloren gaat.

Enkele knelpunten willen wij hieronder nader benoemen. Daaruit mag niet de conclusie
worden getrokken dat wij van Texel een openluchtmuseum willen maken. Het gaat om
een gaaf en levend landschap.

Op Texel staan tientallen schuren, stolpen, boeten en andere gebouwen die in zeer
slechte staat van onderhoud verkeren of zelfs al in ruïnes zijn veranderd, soms op in het oog springende plaatsen langs drukgebruikte routes. Veel van deze situaties zijn al jaren geleden door de gemeente geïnventariseerd, kennelijk met de intentie er wat aan te doen. Maar tot beleid of maatregelen is het nog niet gekomen. Er zijn wettelijke mogelijkheden om tegen deze verkrotting op te treden, maar wij willen dat het eerst wordt geprobeerd met minnelijke, adviserende, individuele benadering en hulp, eventueel ook in financiële
zin.

De huidige regelgeving staat toe dat één appartementengebouw wordt vervangen door
of aangevuld met meerdere bungalows (zolang het aantal slaapplaatsen gelijk blijft) waardoor het mogelijk is dat in het open land nieuwe parkjes kunnen ontstaan. Dit is strijdig met de concentratiegedachte en verstoort de openheid en het historische karakter van het landschap. Iets dergelijks is aan de hand met groepsverblijven. Ook die mogen door meerdere andere gebouwen met dezelfde bestemming worden vervangen, zodat ook hierdoor ‘dorpjes’ in het nog open gebied ontstaan. Deze mogelijkheid zou gestopt moeten worden. Modernisering en kwaliteitsverbetering moeten mogelijk blijven, maar binnen één bouwmassa, die eventueel groter mag worden als hij voldoet aan hoge beeldkwaliteit.

Daarvoor pleit ook een economisch argument. De bungalows kunnen immers worden verkocht. De praktijk leert dat de kopers lang niet altijd tot exploitatie overgaan, zodat de huizen het grootste deel van het jaar leeg staan. Zij gaan ten koste van de zo bejubelde Texelse ruimte (kernwaarde), maar er staat voor Texel geen economisch effect tegenover.

Om dezelfde reden zou het over het algemeen ook niet mogelijk moeten zijn dat recreatieve slaapplaatsen vanuit dorpskernen worden verplaatst naar buitengebied in de vorm van bungalows. Want dat is extreem strijdig met het concentratie-idee, ook als de nieuwbouw verrijst in concentratiegebied. Alleen als het plan landschappelijke winst oplevert zou hierop een uitzondering gemaakt mogen worden. Het moet niet langer een recht zijn, anders is het hek van de dam.

Wat ook zorg geeft zijn de meergenoemde zogeheten concentratiegebieden (bij De
Cocksdorp, De Koog en eventueel Den Hoorn). Wij vrezen dat deze al te makkelijk
in gebruik genomen kunnen worden voor verblijfsrecreatie om ruimte geven aan
initiatieven zoals hierboven beschreven. Als het al ooit nodig en mogelijk zou
zijn om de verblijfsrecreatie op Texel in oppervlakte uit te breiden, zou dat
alleen moeten gelden voor projecten die iets bijzonders aan het bestaande aanbod
toevoegen, niet nog meer van hetzelfde.

Wat we bedenkelijk vinden is dat deze concentratiegebieden vaag zijn aangeduid. Op
kaart staan slechts cirkels. Niemand weet welk terrein er precies onder valt. U zou aan deze rechtsonzekerheid een eind moeten maken door de concentratiegebieden te schrappen of ze precies aan te wijzen op grond van een landschappelijke afweging. Het zonder meer tegen elkaar aanplakken van oude en nieuwe recreatieterreinen moet in elk geval worden voorkomen. Ook de westelijke delen van Texel die overwegend door recreatieterreinen in beslag worden genomen moeten er landschappelijk goed uitzien, met behoud van enclaves en de zichtlijnen die deze opleveren.

Door schaalvergroting zal ook op Texel het aantal agrarische bedrijven verder
afnemen. Op termijn resteren tientallen bedrijfsgebouwen met vaak zeer geringe
beeldkwaliteit. Hier liggen uitdagende mogelijkheden voor landschapsherstel. Stimuleer het slopen van die veelal met asbest gedekte stallen, schuren, schuurtjes afdaken en wat die meer zij zodat niet meer dan het hoofd(woon)gebouw en een of twee bijgebouwen overblijven en ‘beloon’ het met een woonbestemming, desnoods aangevuld met een subsidie in de meest kwetsbare situaties. De overblijvende in stand te houden of te vervangen bebouwing moet hoge
beeldkwaliteit hebben, in harmonie met het betreffende deel van Texel zoals
aangegeven in uw
uitgave ‘Beeld van Texel’. Het moet maatwerk worden; elk geval moet apart worden
beoordeeld.

De plannen van Texel om de openbare verlichting terug te dringen juichen wij zeer
toe. Onbelemmerd zicht op de sterrenhemel is een ‘attractie’ die in veel andere
delen van het land niet meer geboden kan worden wegens de algemene
lichtvervuiling. Bovendien draagt het verdwijnen van honderden lichtmasten ook
bij aan landschapsherstel, zodat wij hopen dat dit project voortvarend wordt
aangepakt.

Het aantal toeristische slaapplaatsen is in hoge mate bepalend voor de nu nog
mogelijke bouwactiviteit. Het bepalen van het slaapplaatsenmaximum was een van
de meest wijze besluiten uit de lokale bestuursgeschiedenis van Texel, de basis
van kwaliteit en leefbaarheid. Hieraan mag niet worden getornd!

De inspraakprocedure die onder andere moet leiden tot een nieuw bestemmingsplan
heeft de naam ‘Ruimte voor ontwikkeling’ gekregen. Wij hopen dat dit
overdrachtelijk is bedoeld. Als het zou betekenen dat op Texel fysieke open
ruimte moet worden ingeleverd om bouwactiviteit mogelijk te maken, hebben we er
ernstig bezwaar tegen.

Met het naar buiten brengen van deze visie maken wij gebruik van een van de
prerogatieven die ons op 22 december 2006 zijn verleend. Wij hebben dit moment
gekozen omdat een nieuw bestemmingsplan voor het buitengebied in de maak is en
omdat de gemeenteraadsverkiezingen in aantocht zijn. Wij hebben niet de illusie
dat alles wat wij naar voren hebben gebracht direct algemene instemming zal
krijgen, realiseren ons dat sommige zaken weerstand zullen oproepen of juridisch
moeilijk liggen, maar zouden wel graag zien dat het gemeentebestuur, de
politieke partijen, belangenverenigingen, maatschappelijke groeperingen en
anderen die belang hechten aan de landschappelijke kwaliteit van Texel er een
standpunt over innemen. Waarbij het hier aan de orde zijnde algemene
belang van Texel voldoende gewicht zal krijgen. Wij hebben met dit stuk vanuit een volstrekt onafhankelijke positie een zinnige en constructieve bijdrage willen
leveren.
Texel,  december 2009.

De ereburgers van Texel.                                                  Met adhesiebetuiging van
Kees de Jager                        Harry de Graaf                          Karina Wolkers